تفتیش و توقیف ادله الکترونیکی در حقوق کیفری ایران و آمریکا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه مازندران

2 عضو هیئت علمی گروه حقوق دانشگاه گلستان

3 کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی از دانشگاه تهران

چکیده

تغییر ماهیت و روش ارتکاب جرایم سنتی به جرایم رایانه­ای همچون کلاهبرداری رایانه­ای، این سؤال اصلی را در حوزه آیین دادرسی کیفری به وجود می آورد که این دگرگونی ماهیتی در شیوه­ی تحصیل دلیل از طریق صدور دستور تفتیش و توقیف سامانه و یا داده، چه تغییراتی نسبت به تفتیش و توقیف در فضای فیزیکی به وجود خواهد آورد و نیاز به رعایت چه ضابطه ها و مقرراتی وجود دارد؟ این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی و به شیوه جمع آوری مطالب از طریق فیش برداری و مطالعات کتابخانه سعی در پاسخ به این سؤال کرده است. سامانه­ی رایانه­ای به عنوان محل تفتیش ادله الکترونیکی تفاوت­های بسیاری با منزل به عنوان محل تفتیش ادله فیزیکی دارد. مقررات حاکم بر تحصیل ادله الکترونیکی در ایران و آمریکا، دستور تفتیش را متضمن دو موضوع می­دانند: اول، توقیف سامانه­ی رایانه­ای در مکانی که سامانه الکترونیکی آنجا مستقراست و پس از آن، دستور تفتیش فایل­های مورد نظر در سامانه. در رابطه با توقیف سامانه یا داده، حقوق کیفری آمریکا تأکید را بر نقش سخت­افزار رایانه­ای می­گذارد و بین سامانه­هایی که خودشان موضوع جرم هستند با سامانه هایی که تنها محل نگهداری ادله ارتکاب جرمی دیگر هستند تفکیک قائل می­شود، اما قانون ایران اصل را بر توقیف داده می­گذارد مگر در مواردی استثنایی نظیر زمان بر بودن تفتیش یا حجم زیاد داده ها. اگر به هر دلیلی سامانه توقیف شود در مورد زمان انجام تفتیش در سامانه رایانه­ای که در مقر پلیس است، الزامی نیست تا مأموران همه مقررات تفتیش ادله فیزیکی را رعایت کنند، مثلاً دستور تفتیش را صرفاً به هنگام روز انجام دهند بلکه می توانند تفتیش در سامانه­ها یا داده­های در اختیار خود را در هر زمانی از روز انجام دهند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Adaptive Investigation of Regulations Governing Search and Confiscation of Electronic Evidence

نویسندگان [English]

  • abolhasan shakeri 1
  • hossein goldouzian 2
  • mohammad saeed rastgar solaty 3
1 Professor in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran, Iran
2 assistant professor in criminal law and criminology,Faculty of Human Science, Golestan university
3 M.A in criminal law and criminology, Tehran university
چکیده [English]

Changing the nature and method of committing traditional crimes to cyber crimes such as cyber fraud raises this main question in the criminal proceedings law that what changes of search and confiscation will this nature of change bring about in the method of obtaining evidence through issueing search and confiscation order of the system or data in the physical domain and what rules and regulations will be needed, as well? This article has attempted to answer this question in a descriptive-analytical method and using data collection through note-taking and library research. Computer system as the place of searching for electronic evidence has considerable differences from a house as a search place of physical evidence. Rules governing the attainment of electronic evidence in Iran and in America, requires the search order having two issues: firstly, confiscation of the computer system in the place where this system is and secondly search order for the files residing in the system. In regards to the confiscation of the system or data, the US Criminal Law emphasizes on the role of the computer hardware and distinguishes between the system which are the subject of crime themselves and the systems that are only the place of maintaining the incriminating evidence, but Iran’s Law emphasizes on the confiscation of data unless in certain exceptional cases such as time-consuming search or large volume of data. If for any reasons, the system is confiscated, regarding the time it takes to search in the computer system which is in police stations, it is not necessary for police agents to comply with the physical evidence search rules, for example; to do the search order only in daytime, but they can do the search in the systems or data at any time of day.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Search and Confiscation
  • electronic Evidence
  • Cyber Crimes
  • Computer System
منابع
الف- فارسی
1-     کتب
جاویدنیا، جواد(1391)، جرایم تجارت الکترونیکی (جرایم رایانه ای در بستر تجارت الکترونیکی)، چاپ اول، انتشارات خرسندی.
جلالی فراهانی، امیرحسین(1389)، درآمدی بر آیین دادرسی کیفری جرایم سایبری، چاپ اول، انتشارات خرسندی.
خالقی، علی(1397)، نکته ها در قانون آیین دادرسی کیفری، چاپ یازدهم، نشر شهر دانش.
دزیانی، محمدحسن(1388)، گزیده های اخبار جرایم سایبری، ترجمه احمد رحیمی مقدم، چاپ اول، نشر روزنامه رسمی کشور.
زندی، محمدرضا(1393)، تحقیقات مقدماتی در جرایم سایبری، چاپ اول، انتشارات جنگل.
زیبر، اولریش(1390)، جرایم رایانه ای، ترجمه محمدعلی نوری، رضا نخجوانی، مصطفی بختیاروند و احمد رحیمی مقدم، چاپ دوم، نشر گنج دانش.
کیسی، اوئن(1387)، دلایل دیجیتالی و جرم رایانه‌ای (علم قانونی رایانه‌ها و اینترنت)، ترجمه امیر حسین جلالی فراهانی و علی شایان، چاپ اول، نشر سلسبیل.
وزارت دادگستری آمریکا(بخش جرایم رایانه­ای و مالکیت معنوی)(1388)، تفتیش و توقیف رایانه­ها و تحصیل دلایل الکترونیکی در تحقیقات کیفری، ترجمه امیرحسین جلالی فراهانی، چاپ اول، انتشارات روزنامه رسمی.
ویلیامز، ماتیو(1391)، بزهکاری مجازی (بزه، انحراف و مقررات گذاری بر خط)، ترجمه امیرحسین جلالی فراهانی و محبوبه منفرد، چاپ اول، نشر میزان.
2-     مقاله
الهی منش، محمدرضا، تبریزی، صادق(1397)، کشف علمی جرایم با توسل به ادله نوین و مدارک الکترونیکی (دیجیتال)، فصلنامه علمی-ترویجی کارآگاه، سال یازدهم، شماره 55، صص 80-100
جلالی فراهانی، امیر حسین(1386)، استنادپذیری ادله الکترونیکی در امور کیفری، فصلنامه حقوق اسلامی، سال چهارم، شماره 15،صص 83-115.
صحتی، سعید، فاطمی موحد، حمید(1399)، مطالعه تطبیقی بازرسی و تفتیش از اماکن در اجرای وظایف پلیس ایران و انگلستان، فصلنامه علمی-ترویجی کارآگاه، دوره 13، شماره 50، صص 41-65.
صفری کاکرودی، عابدین(1385)، تفتیش منازل و ملاحظات حقوقی آن، فصلنامه دانش انتظامی، سال هشتم، شماره 29، صص 52-72.
فرجیها، محمد، یاری، الهیار(1399)، اعتبار گزارش­های مبتنی بر تفتیش و بازرسی ضابطین: رویکرد تطبیقی، دوره دوم، سال پنجم، شماره 19، صص 6-27.
مهریزی، مهدی(1378)، دولت دینی و حریم خصوصی (بازخوانی فرمان هشت ماده ای امام خمینی ره)، مجله حکومت اسلامی، شماره 12، صص 45-69.
وروایی، اکبر، جهانگیرپور، علی، جربانی، حمید، هاشمی، حمید(1390)، بازرسی منازل، اماکن و اشیاء اشخاص در حقوق ایران با رویکرد به اسناد بین­المللی، فصلنامه دانش انتظامی، سال سیزدهم، شماره دوم، صص 41-82.
3-     پایان نامه
دولتشاهی، شاهپور(1388)، تحصیل و مستند سازی ادله دیجیتال در فضای سایبر، پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز.
لطیفیان، سیمین(1392)، بررسی الزامات قانونی تفتیش و توقیف داده ها و سامانه های رایانه ای در قلمرو جرایم رایانه ای، پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه فردوسی.
ب- انگلیسی
1-     کتب
Ashcroft ,John(2001),Electronic crime scene investigation for first responders, U.S. Department of Justice Office of Justice Programs.
Nelson, Bill, Phillips, Amelia, Steuart, Christopher  (2004), Guide to computer forensics and investigations, Cengage Learning.
 U.s. dep't of justice(2000), searching and seizing computers and obtaining electronic evidence in criminal investigations, Published by Office of Legal Education Executive Office for United States Attorneys.
Walter, Garrison(2001), The Essential Guide to Computing: The Story of Information Technology, Published in Prentice Hall Professional.
2-     مقالات
Brenner, Susan(2012) , fourth amendment future: remote computer searches and the use of virtual force, mississippi law journal, VOL. 81:5, pp 1229- 1969
Brenner, Susan, Frederiksen, Barbara(2002) , Computer Searches and Seizures: Some Unresolved Issues, Michigan Telecommunications and Technology Law Review, Volume 8, Issue 1, pp 39-114.
Howard, Ty E.(2004), Don't Cache Out Your Case: Prosecuting Child Pornography Possession Laws Based on Images Located in Temporary Internet Files, Berkeley technology law journal, Volume 19, Issue 4, pp 1227-1273.
Kerr, Orin(A)(2005), Searches and seizures in a digital world, Harvard Law Review, Vol 119, pp 1-60.
Kerr, Orin (B)(2005), search warrants in an era of digital evidence, mississippi law journal, Vol. 75, pp 85-145.
Stinsman, James.(2011), Computer Seizures And Searches: Rethinking The Applicability Of The Plain View Doctrine,  Temple Law Review, Volume 83, No. 4, Summer, pp 1097-1120.