ارزیابی تاثیر ارز‌های رمزپایه بر گسترش پولشویی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیأت علمی دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. رایانامه: a.m.kashian@profs.semnan.ac.ir

2 کارشناس‌ارشد و مدیرداخلی موسسه آموزش‌عالی آزاد پژوهش‌خراسان. رایانامه:neda.parnian99353@yahoo.com

10.22034/det.2021.96262

چکیده

زمینه و هدف: بناشدن رمز‌های ارزپایه بر فناوری‌های نظیر به نظیر و خارج کردن عامل کنترلی و نظارتی از سیستم معاملاتی سبب شده است که امکان بهره‌گیری از این ارز‌ها در فعالیت‌های مجرمانه و غیرقانونی به وجود آید و لذا استفاده از آن‌ها در این نوع فعالیت‌ها شتاب گیرد. لذا این موضوع نگرانی‌هایی را در خصوص آینده این ارزها ایجاد کرد است. گستره وسیع سرمایه‌گذاری در رمز‌های ارزپایه در ایران همراه با امکان استفاده از آن در مبادلات تجاری این سوال را به وجود آورد است که آیا ویژگی‌های خاص رمز‌پایه‌ها سبب افزایش پولشویی و سطح اقتصاد سایه در ایران شده است؟ در صورتی که پاسخ به این سوال مثبت باشد، می‌توان نگرانی‌های موجود را پر اهمیت تلقی کرد. روش: این مقاله با استفاده از روش خودرگرسیون برداری با وقفه توزیعی (ARDL) و با بهره‌گیری از داده‌های مورد نیاز طی دوره زمانی 1368-1398 به ارزیابی تأثیر ارز‌های رمزپایه بر گسترش پولشویی در ایران پرداخته است.
یافته‌ها و نتیجه‌گیری: یافته­های این مطالعه نشان می­دهد که همزمان با ورود این نوع ارز‌ها به اقتصاد ایران، جرایمی مانند پولشویی و اقتصاد سایه در کشور گسترش یافته است؛ لذا نگرانی‌های موجود در خصوص این رمزارزها قابل اعتنا است.

کلیدواژه‌ها


- آذرنیوار، محمد (1396). ده دلیل برای اینکه ارزهای دیجیتال اقتصاد ایران را متحول خواهند کرد. قابل بازیابی از:
 https://arzdigital.com/10-ways-digital-currencies-will-change-the-iran/
- ابوبکر، محمد (2018)، بررسی جامع فقهی بیت کوین؛ ارزهای دیجیتال و بلاکچین. ترجمة محمد آذر نیوار، قابل بازیابی از:
 https://jlq.ut.ac.ir/article_72978.html?lang=en
- اسلام پناه، الهه (1398). شناسایی و اولویت­بندی فرصت­ها و تهدیدات استفاده از پول دیجیتال و ارائه راهکارهای مناسب برای استفاده از آن. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان. دانشکده علوم انسانی.
- احمدی‌نژادمنفرد، مریم (1388). پولشویی و سیستم مالی شامل آثار اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی. مجله توسعه صادرات. 13(78): 41-38. قابل بازیابی از:
 http://ensani.ir/fa/article/58964
- اعلم‌شاهی،‌ هادی (۱۳۹۶). مقدمه‌ای بر بلاک‌چین. سومین کنفرانس ملی نوآوری و تحقیق در مهندسی برق و مهندسی کامپیوتر و مکانیک ایران. تهران: موسسه آموزش عالی مهر اروند و مرکز راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار.
- اوحدی، فریدون؛ تاج، یاسر (۱۳۹۷). روند استفاده از پول دیجیتالی و ریسک‌های سرمایه گذاری در آن. پنجمین کنفرانس ملی پژوهش‌های کاربردی در مدیریت و حسابداری. تهران: انجمن مدیریت ایران.
- انصاری‌پیرسرایی، زربخش؛ شاه بهرامی، اسداله (1393). ضرورت استفاده از سیستم‌های تشخیص پولشویی در بانکداری الکترونیکی. روند. 21(68)، 211-179. قابل بازیابی از:
 https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=248816
- بهره‌مند، حمید؛ عامری‌ثانی، امیرکیا (1398). چالش­ها و راهکارهای جرم‌یابی پولشویی از طریق ارزهای رمزنگاری­شده. فصلنامه علمی کارآگاه. 1(46): 73-55. قابل بازیابی از:
 http://det.jrl.police.ir/article_20396.html
- بهشتی، عطیه؛ تقوی‌فرد، محمدتقی؛ قادری‌سهی، امید (1394). عوامل موثر بر پذیرش بیت‌کوین با استفاده از مدل UTAUT. دومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت واقتصاد و علوم انسانی.
- جعفری، مجتبی؛ افصحی، سمیرا (۱۳۹۷). بررسی چگونگی پیدایش بیت‌کوین و ایجاد ارز دیجیتالی ایران. سومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت، حسابداری و حسابرسی پویا. تهران: دانشگاه صالحان.
- حسنی، فرنود؛ سلطانی، سهیلا؛ ضرابیه، فرشته (1387). مدیریت بانکداری الکترونیک. تهران: انتشارات سبزان.
- حبیب‌زاده، محمدجعفر؛ میر مجیدی‌هشجین، سیده سپیده (1389). نقش بانکداری الکترونیکی در پولشویی و روش­های مقابله با آن. همایش منطقه­ای چالش­های جرایم رایانه­ای در عصر امروز، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مراغه.
- خلیلی، یاسمن؛ اثنی‌عشری امیری، میلاد؛ رخشان، مجاهد (۱۳۹۷). بلاک‌چین و آینده حسابداری. کنفرانس بین‌المللی یافته‌های نوین در حسابداری. مدیریت اقتصاد و بانکداری. تهران: شرکت همایش آروین البرز.
- داودی، پرویز؛ صمصامی، حسین (1388). اقتصاد پول و بانکداری. تهران: دانشگاه شهید بهشتی. مرکز چاپ و انتشارات.
- رحیمی، حسین؛ بهروزیه، سمیرا (۱۳۹۷). بررسی سرمایه‌گذاری در ارزهای دیجیتالی در ایران. اولین همایش ملی مدیریت و اقتصاد با رویکرد اقتصاد مقاومتی. مشهد: دانشگاه پیام نور خراسان رضوی.
- رفیعی شمس‌آبادی، پریسا (1387). پولشویی و اثرات آن بر روی سیستم مالی (مطالعه موردی حوزه‌های مالیاتی، گمرک و بازار سرمایه). اداره تحقیقات، کنترل ریسک و تطبیق. بانک سپه.
- رهبر، فرهاد (2003). پول‌شویی و آثار و پیامدهای آن. تحقیقات اقتصادی. دانشگاه تهران، ویژه نامه پاییز و زمستان. 3(38): 55-33. قابل بازیابی از:
 https://jte.ut.ac.ir/article_18223.html
- سلیمانی‌پور، محمدمهدی؛ سلطانی‌نژاد، حامد؛ مطهرپور، مهدی (1396). بررسی فقهی پول مجازی. دو فصلنامه علمی پژوهشی تحقیقات مالی اسلامی. دانشگاه امام صادق علیه‌السلام. تهران.
- سیدحسینی، میرمیثم؛ دعائی، میثم (1397). بیت‌کوین نخستین پول مجازی. ماهنامه بورس. 72(114 و 115): 88-84. قابل بازیابی از:
 https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1072208
- شفیعی‌علویجه، قاسم (۱۳۹۶). جایگاه بیت‌کوین در حقوق موضوعه ایران. سومین کنفرانس سراسری حقوق و مطالعات قضایی. پردیس بین‌الملل توسعه ایده هزاره.
- صیادمعروف، محمدرسول؛ طوفان‌زاده‌مژدهی، عل؛ رشیدی، حسن (۱۳۹۴). واحد پول دیجیتالی بیت‌کوین و نقش آن در تجارت الکترونیک. دومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی. ترکیه – استانبول. موسسه سرآمدهمایش کارین.
- طیار، شاهین؛ نظری، احسانه (۱۳۹۷). پتانسیل‌های کاربردی بلاک‌چین در صنعت بیمه: فرصت‌ها و چالش‌ها. بیست و پنجمین همایش ملی بیمه و توسعه. تهران: پژوهشکده بیمه.
- عسکرزاده، غلامرضا؛ دهقانی‌زاده، نصرت (۱۳۹۷). بررسی ریسک سرمایه گذاری بر روی ارزهای دیجیتالی در بازار بورس ایران. اولین همایش ملی مدیریت و اقتصاد با رویکرد اقتصاد مقاومتی. مشهد: دانشگاه پیام نور خراسان رضوی،
- علی‌احمدی‌جشفقانی، حسین؛ بهاری‌بندری، بهاره (۱۳۹۷). ابزار مالی رمزداربررسی مروری ارز رمزی با تکیه بر نیازهای محلی و ابزار جهانی پرداخت. هفتمین کنفرانس ملی کاربردهای حسابداری و مدیریت. تهران: گروه ارتباط طلایی آسیا.
- فتاحی، عصمت (۱۳۹۷). تاثیر فناوری اطلاعات بر ابزارهای مبادلاتی (پول) مطالعه موردی بیت‌کوین. دومین همایش ملی دانش و فناوری مهندسی برق، کامپیوتر و مکانیک ایران. تهران: موسسه برگزار کننده همایش‌های توسعه محور دانش و فناوری سام ایرانیان.
کاشیان، عبدالمحمد؛ بهرامی، زهرا؛ قلی‌پور‌گودرزی، فهیمه؛ شهروی، زهرا (1398). درک ماهیت پول‌های رمزپایه و تعیین برخی از الزامات قانون‌گذاری آن در ایران از منظر اقتصاد اسلامی. فصلنامه سیاست های مالی و اقتصادی. ۷ (۲۶): 103-71. قابل بازیابی از:
 http://qjfep.ir/article-1-980-fa.html
- کریمی، علی؛ منتظری، آزاده (۱۳۹۶). مروری بر پول دیجیتال بیت‌کوین و جایگاه آن در تجارت ایران. چهارمین کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، کامپیوتر و مخابرات. مشهد: دانشگاه تربت حیدریه.
- مداح، مجید؛ احمدزاده، ایمان؛ عرب‌عامری، سعید (۱۳۹۵). تحلیلی بر بیت‌کوین و توسعه اقتصادی – اجتماعی. کنفرانس بین‌المللی رویکردهای پژوهشی در مدیریت، اقتصاد، حسابداری و علوم انسانی.
- مصلی، مهسا؛ روحانی، آرمین؛ محمدی، مجید (۱۳۹۷). پول دیجیتال بیت‌کوین و بررسی نقش آن در توسعه تجارت الکترونیک ایران. هفتمین کنفرانس ملی کاربردهای حسابداری و مدیریت. تهران: گروه ارتباط طلایی آسیا.
- ملکی، دنیا (۱۳۹۷). تکامل ارزهای دیجیتال بیت‌کوین در حوزه تعریف پول یا دارایی. پنجمین کنفرانس ملی پژوهش‌های کاربردی در مدیریت و حسابداری. تهران: انجمن مدیریت ایران.
- منتصر کوهساری، هدیه (۱۳۹۶). تاثیر تکنولوژی بلاک چین در بازار آینده انرژی. کنفرانس بین‌المللی تحقیقات بنیادین در مهندسی برق. تهران: دانشگاه ابرار.
- محمودی. اصغر (2019). تحلیل ارزهای مجازی در پرتو فقه، حقوق و مطالعات تطبیقی. فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی (فصلنامه حقوق سابق). 49(3): 522-503. قابل بازیابی از:
 https://journals.ut.ac.ir/article_72978.html
- میرزاخانی، رضا (1396). بیت‌کوین و ماهیت مالی- فقهی پول مجازی. مرکز پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی سازمان بورس و اوراق بهادار تهران.
- مسلمی پطرودی، محسن (1395). پارادایم پولشویی در ایران. پنجمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش­های نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری.
- میرغفوری، سیدحبیب الله؛ حسین، صیادی؛ دهقانی‌زاده، نصرت (۱۳۹۷ الف). مزایا و معایب ارزهای دیجیتالی با تاکید بر بیت‌کوین. سیزدهمین همایش پژوهش‌های نوین در علوم و فناوری. شرکت علم محوران آسمان.
- میرغفوری، سیدحبیب الله؛ صیادی، حسین؛ دهقانی‌زاده، نصرت (۱۳۹۷ب). بررسی سرمایه‌گذاری در ارزهای دیجیتالی در ایران (مورد مطالعه بیت‌کوین). سومین کنفرانس ملی رویکردهای نوین در علوم انسانی، چالشها و راه حل‌ها. تهران: دانشگاه پیام نور.
- نان‌آور، محمدرضا؛ فدائی، مهدی؛ نان‌آور، سمیه (1398). تحلیل جایگاه بیت‌کوین در نظام بانکداری اسلامی. دومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در مدیریت،اقتصاد،حسابداری و بانکداری. گرجستان -شهر تفلیس. آکادمی بین‌المللی علوم گرجستان.
- نصیری، پیمان (۱۳۹۷). تکامل سیستم‌های تجاری و پول از تهاتر تا بیت‌کوین. سومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت، حسابداری و حسابرسی پویا. تهران: دانشگاه صالحان.
- Bal. A (2013). Stateless Virtual Money in the Tax System, International Bureau for Fiscal Documentation (IBFD), Journals IBFD.
- Boehm, F., Pesch, P (2016). Bitcoin: A First Legal Analysis with reference to German and US-American law. Retrieved from: https://www.zar.kit.edu/DATA/veroeffentlichungen/237_BTC_final_camready_437e610.pdf
- Burden, K., & Palmer, C (2003). Internet crime: Cyber Crime—A new breed of criminal?. Computer Law & Security Review. 19(3), 222-227.‏ Retrieved from: http://www.academia.edu/15306473/Computer_related_crimes.
- Chen, Y., Chou, J. S., Sun, H. M., & Cho, M. H. (2011). A novel electronic cash system with trustee-based anonymity revocation from pairing. Electronic Commerce Research and Applications, 10(6), 673-682.‏ Retrieved from: http://www.nhu.edu.tw/~jschou/download/d2.pdf.
- Chuen, D. L. K. (Ed.). (2015). Handbook of digital currency: Bitcoin, innovation, financial instruments, and big data. Academic Press.‏
- Dabrowski, M., & Janikowski, L. (2018). Virtual currencies and central banks monetary policy: challenges ahead. Retrieved July, 27, 2018.‏ Retrieved from: https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/149900/CASE_FINAL%20publication.pdf
- Independent Community Bankers of America (ICBA) (2014). Virtual Currency: Risks and Regulation, availabe at: https://www.theclearinghouse.org/.
- McQuade III, S. C. (Ed.). (2008). Encyclopedia of cybercrime. ABC-CLIO.‏
- Motoyama, M., McCoy, D., Levchenko, K., Savage, S., & Voelker, G. M. (2011). An analysis of underground forums. In Proceedings of the 2011 ACM SIGCOMM conference on Internet measurement conference (pp. 71-80).
- Moore, D., & Rid, T. (2016). Cryptopolitik and the Darknet. Survival, 58(1): 7-38.‏ Retrieved from: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00396338.2016.1142085
- Murphy, E. V., Murphy, M. M., & Seitzinger, M. V. (2015). Bitcoin: questions, answers, and analysis of legal issues. Library of Congress, Congressional Research Service.‏
- Sood, A. K., Bansal, R., & Enbody, R. J. (2012). Cybercrime: Dissecting the state of underground enterprise. IEEE internet computing, 17(1), 60-68. ‏ Retrieved from: https://www.researchgate.net/publication/260305353_
- Stokes, R (2012). Virtual money laundering: the case of Bitcoin and the Linden dollar, Journal of Information & Communications Technology Law. 21(3): 221-236. Retrieved from: https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13600834.2012.744225?tab=permissions&scroll=top.
- Timofei, O. (2017). The Digitization of Money-Challenges and Opportunities For The Global Economy. REVISTA ECONOMIA CONTEMPORANĂ. 2(3), 83-87. Retrieved from: https://ideas.repec.org/a/brc/brccej/v2y2017i3p83-87.html.
‏- Yermack, D. (2015). Is Bitcoin a real currency? An economic appraisal (No. w19747), National Bureau of Economic Research.