تضمینات دادرسی عادلانه ناظر بر بازجویی ضابطان دادگستری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران.

10.22034/det.2021.210257.1209

چکیده

زمینه و هدف: بازجویی بخش جدایی ناپذیر از روند تحقیقات مقدماتی است. در واقع، آموزش ماموران بازجو مهم ترین مسئله در تحقیق و تفحص معتبر و عینیت گرا است. از این رو، حمایت از افراد جامعه در برابر مداخله های غیرقانونی و خودسرانه بازجویان و هدایت بازجویان به اجرای تحقیق عادلانه و منصفانه در انجام وظایف شغلی، مستلزم به کارگیری ساز وکارهای آموزشی و نظارتی است.
روش:  این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت توصیفی- تحلیلی است که جمع­آوری داده­های آن به روش کتابخانه ای انجام شده است .
یافته ها و نتایج: یافته ­ها نشان می ­دهد بخشی از سازوکارهای آموزشی ضابطان دادگستری از قبیل اعلام و تفهیم حق سکوت، تکلیف اعلام حق دسترسی به وکیل، منع شکنجه و اجبار و اقرار متهم، سئوال های تلقینی و اغفال متهم، تحصیل دلیل از راه مشروع و استفاده از برخی روش های علمی، به ویژه آموزش راهکارهای عملی رعایت موازین قانونی در روند بازجویی و آموزش شیوه های علمی نوین جرم یابی به آنان، متناسب با انتظارات مدیران عالی قضایی و انتظامی و بسیاری از ضابطان دادگستری نمی باشد. نتایج نیز بیانگر آن است که پلیس آگاهی ناجا می تواند با همکاری و تعامل با معاونت حقوقی ناجا و دانشگاه علوم انتظامی امین ضمن تعامل با معاونت نیروی انسانی و معاونت آموزش قوه قضائیه در کنار رعایت و تثبیت مولفه ­ها و شاخص­های حاکم بر بازجویی توسط ضابطان دادگستری، آموزش اصول و مبانی حاکم بر بازجویی را به صورت مستمر در برنامه­ های عملیاتی آموزشی سالانه ناجا قرار دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

تضمینات دادرسی عادلانه ناظر بر بازجویی ضابطان دادگستری

نویسندگان [English]

  • rr f
  • mohsen rezaie
استادیار گروه جرم‌شناسی دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران
چکیده [English]

بازجویی بخش جدایی ناپذیر از روند تحقیقات مقدماتی است. در واقع، آموزش ماموران بازجو مهم ترین مسئله در تحقیق و تفحص معتبر و عینیت گرا است. از این رو، حمایت از افراد جامعه در برابر مداخله های غیرقانونی و خودسرانه بازجویان و هدایت بازجویان به اجرای تحقیق عادلانه و منصفانه در انجام وظایف شغلی، مستلزم به کارگیری ساز وکارهای آموزشی و نظارتی است .لذا این مطالعه بر پایه روش متداول در پژوهش‌های حقوق کیفری، از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت توصیفی- تحلیلی است که جمع‌آوری داده‌های آن به روش کتابخانه ای انجام شده است .
یافته‌ها تحقیق نشان می‌دهد بخشی از ساز وکارهای آموزشی ضابطان دادگستری از قبیل اعلام و تفهیم حق سکوت، تکلیف اعلام حق دسترسی به وکیل، منع شکنجه و اجبار و اقرار متهم، سئوال های تلقینی و اغفال متهم، تحصیل دلیل از راه مشروع و استفاده از برخی روش های علمی، به ویژه آموزش راهکارهای عملی رعایت موازین قانونی در روند بازجویی و آموزش شیوه های علمی نوین جرم یابی به آنان، متناسب با انتظارات مدیران عالی قضایی و انتظامی و بسیاری از ضابطان دادگستری نمی باشد. نتایج نیز بیانگر آن است که پلیس آگاهی ناجا می تواند با همکاری و تعامل با معاونت حقوقی ناجا و دانشگاه علوم انتظامی امین ضمن تعامل با معاونت نیروی انسانی و معاونت آموزش قوه قضائیه در کنار رعایت و تثبیت مولفه‌ها و شاخص‌های حاکم بر بازجویی توسط ضابطان دادگستری، آموزش اصول و مبانی حاکم بر بازجویی را به صورت مستمر در برنامه‌های عملیاتی آموزشی سالانه ناجا قرار دهد.

کلیدواژه‌ها [English]

  • تضمینات
  • دادرسی عادلانه
  • مشروعیت تحصیل دلیل
  • بازجویی
  • ضابطان دادگستری
- آخوندی، محمود. (1384). آیین دادرسی کیفری. جلد پنجم. مجد.
- آشوری، محمد. (1395). آیین دادرسی کیفری. تهران. سمت.
- آشوری، محمد؛ یزدی، عبدالمجید؛ بشیریه، حسین؛ هاشمی، سیدمحمد. (1383). حقوق بشر و مفاهیم مساوات، انصاف و عدالت. خرسندی.
- آشوری، محمد. (1376). عدالت کیفری (مجموعه مقالات). گنج دانش.
- آشوری، محمد. (1386). تحول جایگاه دادسرا و ترافعی شدن امر تعقیب، در: تأملاتی در حقوق تطبیقی (مجموعه مقالات به مناسبت برگزاری نکو داشت دکتر سید حسین صفائی). جلد دوم. سمت.
- استفانی، گاستون و دیگران. (1377). آیین دادرسی کیفری. ترجمه: حسن دادبان. دانشگاه علامه.
- امیدی، جلیل. (1379). حقوق بشر در دعاوی کیفری براساس اسناد بین‌المللی و منطقه‌ای. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 49(799)، 18-1. https://jflps.ut.ac.ir/article_12373.html.
- اردبیلی، محمدعلی. (1385). تفهیم اتهام یا حق اطلاع از موضوع و دلایل اتهام. فصلنامه تحقیقات حقوقی. 1(43) 94-59. http://ensani.ir/fa/article/7375.
- پورزندمقدم، پژمان. (1379). مطالعه تئوری دلیل در دادرسی کیفری. [پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی. دانشگاه تهران].
- ترخانی، شهریار. (1384). نحوۀ کسب ادله اثبات و قرائن و امارات جرم و احصاء آنها در علوم جنایی (گزیدۀ مقالات آموزشی برای ارتقای دانش دست اندرکاران مبارزه با مواد مخدر در ایران). جلد نخست. سلسبیل.
- حبیب‌زاده، محمد جعفر و سعودی‌مقام، اسدالله. (1385). وکیل مدافع در حقوق کیفری ایران و اسناد بین‌المللی. روزنامه شرق. شمارۀ 772. 8/3/1385. https://www.magiran.com/article/1086126.
- خالقی، علی. (1394). نکته‌ها در قانون آیین دارسی کیفری. شهردانش.
- ساقیان، محمدمهدی. (1393). تحولات حق متهم بر داشتن وکیل در مرحله تحت نظر در حقوق فرانسه و ایران. فصلنامه مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، 1(1)، 118-103.
https://jqclcs.ut.ac.ir/article_54926.html.
- ساقیان، محمدمهدی. (1395). تحولات حقوق بزه­دیده (شاکی) در مرحله تحقیقات مقدماتی. مجموعه مقالات همایش قانون آیین دادرسی کیفری. بنیان‌ها، چالش‌ها و راهکارها. نشر مولف.
- کلانتریان، سپیده. (1380). حق بر دادرسی عادلانه. مجله وکالت، 1(6)، 35-3.  
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?ID=173665.
- گلدوست جویباری، رجب. (1393). آیین­دادرسی­کیفری. چاپ اول. جنگل جاودانه.
- فضائلی، مصطفی. (1392). دادرسی عادلانه: محاکمات کیفری بین‌المللی. موسسه مطالعات و پژوهش‌های شهر دانش.
- فرجیها، محمد؛ مقدسی، محمد­باقر. (1392). معیارهای دادرسی عادلانه ناظر بر توقیف متهم. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم شناسی، 1(1)، 81-58. https://jclc.sdil.ac.ir/article_43454.html.
- قاسمی مقدم، حسن. (1394). تفهیم حقوق متهمان از سوی ضابطان دادگستری: با تاکید بر قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392. پژوهشنامه حقوق­کیفری، 6(2)، 153-129.
https://jol.guilan.ac.ir/article_1396.html.
- قبانچی، حسام؛ دانش­ناری، حمید­رضا. (1391). الگوهای دوگانه فرایند کیفری «کنترل جرم» و «دادرسی منصفانه». آموزه‌های حقوق کیفری، 9(4)، 184-167.
 https://cld.razavi.ac.ir/article_782.html.
- قربانی، علی. (1390). دادرسی منصفانه در رویه دادگاه اروپایی حقوق بشر. نشر حقوق امروز.
- رجبی تاج امیر، ابراهیم. (1388). پلیس و حقوق شهروندی. نشر علوم پلیسی.
- رحمدل، منصور. (1388). دادرسی عادلانه و مقررات دادرسی کیفری ایران. تازه‌های علوم جنایی (مجموعه مقاله‌ها). زیر نظر دکتر علی حسین نجفی ابرند آبادی. چاپ اول. بنیاد حقوقی میزان.
- موذن‌زادگان، حسنعلی. (1398). تضمینات حقوق­دفاعی متهمان و امر بازجویی در مرحله تحقیقات مقدماتی. پژوهش حقوق و سیاست، 12(28)، 328-299.
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=174765.
- مؤذن‌زادگان، حسنعلی. (1385). تضمین حقوق متهم. روزنامۀ شرق. شمارۀ 772. مورخ 8/3/1385. ص 21. https://www.magiran.com/article/1086113.
- مهدوی، داور. (1393). دیباچه قلمرو کیفری در حقوق ایران (دادرسی عادلانه در رسیدگی‌های غیر قضایی). میزان.
- هاشمی شاهرودی، سید محمود. (1386). شهروند محوری در عرصه عدالت (دکترین آیت الله‌هاشمی شاهرودی). مرکز مطبوعات و انتشارات حوزه ریاست قوه قضائیه.
- نظام نامه رفتار ماموران نیروی انتظامی مصوب مجمع عمومی سازمان ملل متحد طی قطعنامه شماره 34/169 مورخ 17دسامبر 1979.
- وروایی، اکبر؛ بهرامی‌پور، رسول؛ محمدی، همت. (1393). ضرورت آموزش ضابطان دادگستری و پلیس قضایی در تحقق عدالت کیفری و حفظ حقوق متهمان در نظام کیفری ایران. آموزش در علوم انتظامی، 2(3)، 124-93. http://journals.police.ir/article_17648.html.
-Stone, R. (2006). Text book on civil Libertiesand human riyhts. oxfordioxford university press.
-Zander, M. (2003). Cases & Materials on the English Leyal system. Lexis Nexis. 9thed.
-Kassin, S; & Gudjonsson, G. (2004). The psychology of confessions:a review of the inter rapture and issus. psychol scipublic Int, (5), 35-67.    https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1111.